De periode rond midwinter, Kerstmis en de overgang naar het nieuwe jaar biedt van oudsher een rijke spirituele context om innerlijke stilte, bezinning en transformatie te beoefenen. Traditionele jaarfeesten en spiritualiteit ontmoeten elkaar in een tijd waarin de dagen kort zijn en de nachten lang. In dit artikel verkennen we vier gratis online-programma’s van Pentagram boekwinkel in Haarlem die speciaal zijn ontwikkeld als meditatieve en reflectieve ondersteuning voor deze bijzondere tijd van het jaar.
1 IK MEDITEER – 2 IK MOET GAAN – 3 IK HEB LIEF – 4 IK BEN VERLICHT – 5 IK NEEM TOE – 6 IK ZOEK DE HOOGTEN – 7 IK WORD BESCHERMD – 8 IK HOOP OP VERNIEUWING
1. De weg van het hart in symbolen
Online kerstprogramma – een reis door universele symboliek
Het kerstprogramma De weg van het hart in symbolen nodigt uit tot een contemplatieve weg langs klassieke emblemen met diepzinnige betekenis. Centraal staan acht universele symbolen uit een zeventiende-eeuws emblemenboek van de rozenkruisers die elk een aspect van de innerlijke weg belichamen. Door te mediteren bij beelden als Ik mediteer, Ik ben verlicht, Ik zoek de hoogten en Ik hoop op vernieuwing worden deelnemers uitgenodigd stil te staan bij de dynamiek van het innerlijk leven: van bezinning en ontvouwing tot groei en hoop. De volgorde van de acht delen is bewust zó gekozen dat parallellen ontstaan met de oerverhalen rond geboorte, vernieuwing en het weer ontwaken van het licht in de tijd rond de winterzonnewende.
Het programma benadrukt dat symbolische afbeeldingen niet louter intellectuele interpretaties zijn maar poorten naar ervaring. De beelden nodigen uit tot vertraging, waarneming en inleving — kwaliteiten die in de donkere weken rondom Kerstmis en de heilige nachten extra vruchtbaar kunnen zijn. Naast de meditatieve overwegingen geeft het programma ook context door te verwijzen naar het boek Mystiek van het Rozenkruis van Daniel van Egmond . Wie zich aan dit ritme van beeld en reflectie overgeeft, verkent niet alleen de uiterlijke symboliek maar ook de onderstroom ervan in het eigen innerlijk: een uitnodiging tot het hervinden van het licht van de ziel.
1 DE OPDRACHT – 2 DE AANKONDIGING – 3 HET LAM – 4 DE JOHANNES-MENS – 5 DE KONINGIN– 6 DE KONING – 7 DE SCHARE – 8 DE BRON
2. Het nieuwe Jeruzalem in jezelf
Innerlijk christendom in een meesterwerk – contemplatie bij Het Lam Gods
Het programma Het nieuwe Jeruzalem in jezelf opent een kunstzinnige en spirituele ruimte rond het beroemde veelluik Het Lam Gods van Jan van Eyck. In acht delen wordt het kunstwerk niet slechts als een historisch meesterwerk benaderd, maar als een spiegel voor de innerlijke ontwikkeling van de mens. Door panel voor panel te overwegen — van De opdracht en De aankondiging tot De bron — wordt de deelnemer uitgenodigd het schilderij te lezen als een visuele breuk met oppervlakkige waarneming, en in plaats daarvan innerlijke betekenislagen te ontdekken die resoneren met universele mysteriën.
De gesloten en de geopende vorm van het veelluik worden symbolisch ingezet voor respectievelijk de potentiële en de gerealiseerde innerlijke werkelijkheid. Het Lam zelf, centraal in het middenpaneel, straalt levenskracht en verwijst naar de mysteriën van de heilige graal, een symbool voor integratie en transformatie in het binnenste van de mens. De personages — de Johannes-mens, de koning, de koningin en de schare — worden gelezen als archetypen, aspecten van de mens die tot ontwikkeling kunnen komen.
Uiteindelijk richt dit programma zich op de vraag: hoe kan een traditionele christelijke afbeelding een actuele weg wijzen naar de ervaring van een “nieuwe hemel en een nieuwe aarde” in onszelf? Het antwoord ligt niet in historische reconstructie maar in actieve symbolische participatie bij wat het beeld ons doet zien van de innerlijke mens — het nieuwe Jeruzalem dat in stilte in ons groeit. De laatste delen zoals De bron benadrukken hoe deze innerlijke weg diep samenhangt met het ontwaken van het goddelijke in de mens, een proces van sterven en herleven.
1 DE ZOON DES HEMELS – 2 DE VIJF TEMPELS – 3 ZUIVERING – 4 DE GEBEDSHAL 1 – 5 DE GEBEDSHAL 2 – 6 DE HEILIGE WEG 1 – 7 DE HEILIGE WEG 2 – 8 HET HEMELSE PAKHUIS – 9 DE RONDE TEMPEL
3. Het taoïstisch midwinterritueel
Een weg van stilte en evenwicht — innerlijke afstemming op de energie van de winterzonnewende
Het taoïstisch midwinterritueel is geworteld in de oude traditie van het vieren van de winterzonnewende. De kernideeën zijn ontvankelijkheid voor Tao, innerlijke afstemming en het zelfs ervaren van een transformerende kracht die in de kosmos werkzaam is. Centraal staat de figuur van de Zoon des Hemels — een archetype van iemand die doordrongen is van Tao en de tijdloze kracht ervan in de wereld brengt. In vroegere tijden bracht de keizer dit offer namens zijn volk, maar in de taoïstische visie kan elk persoon die het vernieuwingsproces aangaat, deze verbinding in zichzelf wakker roepen.
Het ritueel richt zich op het beseffen van de vrije energie in ieder mens — de energie die overblijft nadat de basale noden zijn voldaan — en hoe deze gebruikt kan worden om contact te leggen met de vonk van Tao in het hart. Door dagelijkse aandacht en oefening tijdens de donkerste dagen van het jaar kan men dieper inzicht verwerven in de cyclische aard van leven en dood, geboorte en hergeboorte. Daarbij gaat het niet om ascese, maar om een heldere, rustige bewustzijnsstaat waarin de Teh — de transformerende kracht die uit Tao voortkomt — vrij kan stromen.
Door stil te staan bij het overgangsmoment rond midwinter — letterlijk de kortste dag van het jaar — nodigt dit ritueel uit tot het ervaren van de cyclus van het leven als een geheel en een beleving van innerlijke harmonie, openheid en richting. Het is een oefening in eenvoud, in het openen van het hart voor wat zich anders aan ons voorbij beweegt, en in het erkennen van de tijdloze kracht die ons overstijgt en tegelijkertijd in ons woont.
4. Spirituele Kerst
Dagelijkse beschouwingen en teksten — een route door de heilige nachten
Als handreiking voor de periode van Kerstmis tot en met Oud en Nieuw biedt Spirituele Kerst een zorgvuldig opgebouwd programma van dagelijkse beschouwingen en meditatieve teksten uit het Aquarius Evangelie. Gedurende zestien dagen worden onderwerpen belicht zoals het herkennen van de innerlijke mens, het voorbereiden van de weg, het ontvangen van geschenken van het hart, reflecties op het verleden en het openen voor nieuwe opdrachten in het leven.
De teksten zijn bedoeld om zowel ’s ochtends als ’s avonds te worden beluisterd of gelezen — een ritme van aandacht dat de dag begint in innerlijke ontvankelijkheid en eindigt met reflectie. Door deze praktische structuur ontstaat een ritme van bezinning dat de overgang van oud naar nieuw accentueert. Geestelijk gezien reikt dit programma verder dan culturele kersttradities; het behandelt de periode rond Kerst als een tijd van mogelijk hernieuwd bewustzijn, waarin symbolen van geboorte, licht, afscheid en hernieuwing samenkomen in dagelijkse, reflectieve momenten.
Slotbeschouwing
Samen vormen deze vier programma’s een rijke en veelzijdige benadering van wat midwinter, Kerst en de heilige nachten ons kunnen bieden op spiritueel en innerlijk niveau. Ze nodigen uit tot stilte, aandacht en transformatie — elk op hun eigen manier en vanuit een andere wijsheidstraditie. Of je nu kiest voor symbolen, kunst als spiegel, taoïstische afstemming of dagelijkse beschouwingen, de kern is dezelfde: aandacht geven aan de innerlijke weg, het licht in de ziel en de stilte waarin nieuwe perspectieven kunnen ontstaan. Deze programma’s helpen de overgangsperiode tussen oud en nieuw niet slechts te doorlopen, maar bewust te beleven — met een open hart, een ontvankelijk bewustzijn en een hernieuwde aandacht voor het licht dat altijd opnieuw geboren wil worden.
