4 van 5 – Leven in waarheid – hoofdstuk 4 van module 37 Innerlijke Bron

EENHEIDVRIJHEIDLIEFDEGERECHTIGHEID

Het vierde hoofdstuk van de cyclus Innerlijke Bron van de School van het Rozenkruis (module 37, Leven in eenheid, vrijheid, liefde) gaat over waarheid.

Waarheid, een begrip dat tegenwoordig sterk aan betekenis heeft ingeboet, ja het lijkt zelfs wel een achterhaald begrip. Bestaat waarheid eigenlijk wel? Waar kunnen we nog waarheid vinden? Wat is voor ons waarheid?

Wat is nog waar?

Sinds de verlichting, dus sinds de opkomst van de wetenschap, weten we dat alle kennis betrekkelijk is. Hoe meer wetenschappelijke ontdekkingen en inzichten er kwamen, hoe duidelijker het werd dat er nog zoveel is dat we niet weten en begrijpen. Bij iedere ontdekking verschijnt een nieuwe vraag en dan zien we dat er al weer nieuwe onontgonnen gebieden opdoemen.

Daarbij: wij hebben in de loop van de tijd ingezien dat ons weten en kennen per definitie gekleurd is. Hoe we kijken, wat we zien, hoe we het interpreteren; het wordt mede bepaald door opvoeding, door persoonlijke voorkeuren, door cultuur en geschiedenis. Alles wat we waarnemen is niet alleen beperkt, maar ook nog eens subjectief. 

Plus: feiten spreken zelden voor zichzelf. Ze vragen erom geanalyseerd en geduid te worden. En dan gaat het weer mis, omdat het mensenwerk is en er dus meteen subjectieve elementen in sluipen. Daarom wordt tegenwoordig vaak gezegd dat we in dialoog moeten gaan om met elkaar over de betekenis van feiten te spreken. Samen te onderzoeken welke achterliggende waarden we van belang vinden, opdat we elkaar daarin dan hopelijk weten te vinden.

Internet en sociale media

En dan is er nog de ontwikkeling van internet en social media. In de afgelopen jaren heeft onder invloed van deze ontwikkeling ons geloof in waarheid een enorme knauw opgelopen. Nepnieuws en leugenachtige leiders voeden het wantrouwen tussen groepen van mensen. Wie of wat kunnen we nog vertrouwen, op welke bronnen kunnen we ons nog verlaten? Geen enkele krant of nieuwszender heeft een honderd procent waarheidsgehalte.

Internet en sociale media spelen een belangrijke rol. Aan de ene kant maken zij het mogelijk dat bijna alle denkbare informatie voor iedereen beschikbaar is, wat heel positief is. Maar omdat die informatie tegelijkertijd ‘ongefilterd’ is, en we niet weten of er een factcheck heeft plaatsgevonden, is de betrouwbaarheid ervan onduidelijk en brengt de veelheid aan informatie ook gemakkelijk verwarring teweeg.

Tegelijkertijd dragen internet en social media eraan bij dat misstappen en leugens snel worden ontmaskerd en in no time de wereld overgaan. Zo vallen nogal wat mensen en nieuws door de mand. Dus, hoe zit het dan met de waarheid.

Durf te denken

Wat in ieder geval duidelijk is, is dat niemand dé waarheid in pacht heeft. En op een bepaalde manier is dat eigenlijk wel bevrijdend. Het geeft ons de ruimte en de kans zelf te ontdekken wat waarheid is. Maar gebruiken we die ruimte ook?

De filosoof Immanuel Kant zag dat het enorm comfortabel en geruststellend voor ons mensen is om bijvoorbeeld priesters, koningen of artsen (en in onze tijd: algoritmes, Google en de waan van de dag) voor ons te laten denken en voor ons beslissingen te laten nemen. Maar dat mogen we niet laten gebeuren, zo stelde Kant. We moeten zelf denken, anders raken we nooit verlicht. Hij erkende dat ‘zelf denken’ moed vraagt. Daarom koos hij als motto voor de 18e-eeuwse verlichting: durf te denken.

Zijn motto is ruim twee eeuwen later nog steeds wonderwel van toepassing. Meer dan ooit is het nodig dat we zelf denken, zelf ontdekken wat waar is en wat niet. Dat we zelf kiezen welke waarden we ons willen laten leiden en dat we op die manier zelf zin en richting geven aan ons leven.

Maar gaat waarheid ons nog wel zodanig aan het hart dat we er de moed voor kunnen opbrengen? De moed om fundamentele vragen te stellen, om onafhankelijk te zijn van de verwachtingen en erkenning van anderen, om autonoom denkende mensen te worden? Durven we onze vanzelfsprekendheden en overtuigingen onder de loep te nemen, te onderzoeken en te heroverwegen?

Fundamentele vragen stellen

Veel in ons leven is bepaald. Waar we geboren worden, onze naam en ons geslacht, onze huidskleur, hoe en bij wie we opgroeien. We worden gedurende ons verdere leven ook sterk bepaald door onze omgeving. Als we nog iets van zelfbeschikking willen, als we ergens ook nog zelf ons leven willen vormgeven, dan kan het niet anders dan dat we onszelf fundamentele vragen stellen:

Waartoe ben ik op aarde; wat betekent het om mens te zijn; hoe kan ik invulling geven aan wat mij ten diepste beweegt?

Jezelf fundamentele vragen stellen is van essentieel belang. Want het brengt je op een bepaalde manier tot stilstand. Het voert je als het ware naar een stilte in jezelf. Daar, in die stille ruimte in jezelf, kun je de waarheid die geldt in deze wereld onderzoeken en je persoonlijke overtuigingen heroverwegen. Daar, in die stille ruimte, kan een heel andere waarheid voor het geestelijk oog oplichten.

Wat is waarheid?

Het is duidelijk dat waarheid weinig tot niets te maken heeft met alledaagse, wereldse feiten, met gevoelens, gedachten en zienswijzen. Wat al deze zaken betreft kunnen we zeggen dat alles in voortdurende beweging en verandering is en dat niets is wat het lijkt. Zeker geen waarheid. In het Evangelie van de Waarheid lezen we over waarheid

Waarheid is God zelf, zijn woord, zijn wijsheid, zijn kennis, zijn verdraagzaamheid, zijn vreugde, zijn heerlijkheid, zijn liefde.

Het Evangelie der Waarheid wordt toegeschreven aan de gnostische leraar Valentinus, die in het begin van onze jaarttelling, ongeveer een eeuw daarna, opgroeide in het vrije geestelijke klimaat van de Noord-Egyptische stad Alexandrië. Deze tekst van Valentinus werd samen met tal van andere gnostische teksten kort na de Tweede Wereldoorlog in de Egyptische woestijn gevonden, vlakbij Nag Hammadi.

Waarheid is voor Valentinus geen stelsel van menselijke gedachten. Maar pure volheid, voortkomend uit het al-ene, pure volheid waarin wijsheid, kennis, vreugde, liefde en andere geestelijke eigenschappen besloten zijn.

Als we iets van die gedachte van Valentinus kunnen aanvoelen, dan kunnen we ons ook voorstellen dat waarheid samenhangt met die andere grote begrippen als eenheid, liefde en vrijheid. De waarheid waar Valentinus over spreekt, doet ons inzien dat wij op het niveau van de ziel met alles en allen verbonden zijn en toch maakt deze waarheid ons tegelijkertijd vrij.

Het gebied van de waarheid is een sfeer die de hele kosmos omvat houdt en doordringt. Al het leven op aarde is bestemd om naar dat gebied, die sfeer, op te stijgen en zodoende tot hoger bewustzijn te komen. Als wij ons met die sfeer weten te verbinden, dan wordt in ons een gemoedsgesteldheid geboren van eenheid, vrijheid en liefde. 

Leven naar waarheid 

‘Mijn volk gaat verloren, omdat het geen kennis heeft’, zo lezen we in de Bijbel. Die kennis, ook wel gnosis genoemd, ligt in ons te wachten totdat wij de deur naar haar openen en ontdekken wat zij met ons voor heeft en ons zeggen wil.

Wanneer deze waarheid ons in het hart treft en wij besluiten om haar te volgen, dan merken we dat dat niet zo heel eenvoudig is. We zijn namelijk tot in de kleinste vezelen verbonden met het uiterlijke en materiële leven. Zoveel zaken vragen onze aandacht, zoveel zorgen en wensen krijgen onze energie. Ons hart is vol onrust, ons verstand vol oordeel. Voortdurend vliegen we ‘naar buiten’, zijn we vooral zeer druk met ons best doen, een goede indruk maken, betekenis hebben en nieuwe ervaringen opdoen.

Kunnen we het zwaartepunt van onze aandacht verleggen? Kunnen we een ander  vertrekpunt van ons denken en handelen vinden?

Leven naar de geest van waarheid is een cyclisch proces van overgave en ontvangen, van vallen en opstaan, van weten en niet-weten, van zoeken, vinden en loslaten. Dit proces vraagt onze volle aandacht, vasthoudendheid, trouw en toewijding. Soms gaat het vanzelf en zijn we dankbaar en verheugd dat we in dit proces zijn opgenomen. Het komt ons dan gemakkelijk en eenvoudig voor. Soms gaat het helemaal niet vanzelf en hebben we wat te overwinnen of te doorleven.

Maar één ding is zeker: wanneer we onszelf steeds weer naar dat punt van uitgang brengen, naar die innerlijke ruimte waar tijd en eeuwigheid elkaar kunnen ontmoeten, waar onze ziel gevoed wordt door het licht van de gnosis, dan komt er inzicht en verlossing. Dan worden we uiteindelijk steeds vrijer, wijzer en meer en meer vervuld van liefde. Want het gelijke trekt het gelijke aan.

Waarheid overwint

We begonnen deze inleiding met het gegeven dat we in een tijd leven met een ontstellende hoeveelheid meningen, feiten, visies en ‘waarheden’, die vaak met elkaar in tegenspraak zijn. We zien een eindeloze beweging naar buiten toe, naar het zintuigelijke en materiële leven. En hoewel steeds meer mensen ernaar verlangen, is er nog relatief weinig streven naar het midden toe, weinig sprake van een zoektocht naar innerlijke waarheid en gnosis. 

We leven in een tijd met grote uitdagingen. Het lijkt wel het uur van de waarheid. De wereld en haar snel groeiende bevolking zitten als het ware in een snelkookpan van ervaringen. Maar daarin schuilt ook een grote kans. En wanneer je daar oog voor hebt, dan kantelt je hele perspectief en duid je alle hedendaagse onzekerheden, hectiek en verwarring als een noodzakelijk en tevens hoopgevend kantelpunt in de mensheids- en wereldontwikkeling die onvermijdelijk is en die bedoeld is om de wereld en al het leven op een hoger plan te brengen, op een hoger bewustzijnsniveau. 

Dat begint bij ieder individueel mens. Daar ligt het startpunt voor elke verdere verandering en ontwikkeling. Als wij steeds opnieuw in onszelf ‘de stilte in het midden’ vinden, zodat het licht van de waarheid ons kan vervullen en leiden, dan worden we dagelijks geschikter om positief en bewust bij te dragen aan grootse ontwikkelingen.

Waarheid is als een ladder

Tot slot nog enkele regels uit een ander geschrift dat de waarheid als een ladder met vele sporten ziet.

De discipelen hadden zich wederom vergaderd in de kring der palmbomen. Dat wil zeggen: ze waren bijeen in een innerlijke gerichtheid op hun diepste kernwezen.
Thomas stelde daarop de vraag: wat is waarheid? Terwijl zij spraken, verscheen Jezus in hun midden.

Jezus zei: De ene en eeuwige waarheid is alleen in God, want geen mens, noch een gemeenschap van mensen, weet wat God alleen weet, die alles in allen is. Aan de mens wordt de waarheid geopenbaard naar zijn vermogen om te verstaan en te ontvangen.
De ene waarheid heeft vele kanten, en de een ziet soms alleen de ene kant, en een ander een andere kant, en sommigen zien meer dan anderen, al naar het hun gegeven is.
Weest getrouw aan het licht dat gij hebt, totdat u een hoger licht gegeven wordt. God geeft u alle waarheid, als een ladder met vele sporten, tot verlossing en vervolmaking van de ziel.’

(Het Evangelie van de heilige twaalven, hoofdstuk 90)

BESTEL HET EVANGELIE VAN DE HEILIGE TWAALVEN

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *