BESTEL DE MEESTER SPREEKT – WOORDEN VAN PETER DEUNOV
Op zondag 2 november 2025 vond bij Pentagram boekwinkel in Haarlem de lancering plaats van de herziene uitgave van De meester spreekt – Woorden van Peter Deunov. Dick van Niekerk was één van de sprekers. Samen Hristina Reekers verzorgde hij deel 1 van het boek, dat bestaat uit een uitgebreide levensschets van Deunov. Hieronder volgt de integrale tekst van de toespraak van Dick van Niekerk.
Beste aanwezigen!
Het is vandaag een grote, feestelijke dag, voor ons allen en zeker ook voor mij. Ik zal u in de komende minuten proberen duidelijk te maken waarom. Mij is daarnaast gevraagd om iets te vertellen over de spirituele voorgeschiedenis van Peter Deunov in Bulgarije en over mijn persoonlijke schrijfervaring bij de inleiding van ons nieuwe boek “De Meester spreekt”. Dat zijn geen geringe vragen, vooral de eerste niet want die voorgeschiedenis is gigantisch.
Ik ga daartoe met u even terug in de tijd en wel precies 25 jaar. Mei 2000 werd ik namelijk uitgenodigd – en met mij zes anderen – om een conferentie bij te wonen in Bulgarije ter ondersteuning van het toen ontkiemende Bulgaarse werkveld. De week daarna zouden wij in Sofia blijven om op informele wijze te kunnen uitwisselen met de nieuwe Bulgaarse vrienden. Wat een ervaring is dat geworden!
Vanaf de eerste minuut hebben wij ons verbaasd over de enorme spirituele rijkdom in dit land die ons als het ware stralend wenkte. Over de Thraciërs, over Orpheus, over de bogomielen (alleen die exotisch aandoende naam al!) en over de wijsheidsleraar Peter Deunov. Diepe indruk maakte een bezoek aan de met pentagrammen omringde, subtiel verzorgde graftuin van Peter Deunov middenin Sofia waar tientallen Bulgaren samenkwamen om wat te bidden, te mijmeren, te musiceren op de viool of gewoon om stil te zijn. Peilloos verbaasd waren we dat de op het eerste oog zeer onopvallende tuinman ons overlopend van wijsheid vertelde over de verdiensten van Deunov en ons de opdracht gaf om zijn leer in de wereld verder te brengen!
Bij thuiskomst bleef bij mij – tot op de dag van vandaag – het meeste hangen dat wij in de Lage Landen zo weinig wisten/ weten van de spirituele rijkdom die ons in Bulgarije tegemoetgekomen was. Als het enigszins kon, moest daar maar eens gauw verandering in komen!
Enigszins te begrijpen was dit wel, die onbekendheid met het Bulgaarse erfgoed. Bulgarije was toen nog amper ontsloten. Het land was druk bezig met zich mentaal te ontworstelen aan de Russische invloedssfeer en denkwereld, Russisch was nog steeds de tweede taal wat communicatie niet eenvoudig maakte en alle teksten, boeken en borden op straat waren nog in het Cyrillisch, wat – als je geen Grieks kende – al gauw het onhandige gevoel opriep dat je een analfabeet was. Echt makkelijk te bereiken was het land ook niet van uit Nederland. Op de Veluwe was er een klein reisbureau dat het monopolie had in de organisatie van vaak ingewikkelde Bulgarije-reizen.
Sindsdien is er veel veranderd, heel veel!
Vooral de communicatie is verbeterd. Veel mensen, bij ouderen is dat wat minder, spreken wel een westerse taal, of op z’n minst EHBO- dan wel Vliegveld-Engels. Inmiddels wordt het land overstroomd door duizenden toeristen uit Nederland. Er zijn dagelijks een of meer vliegverbindingen.
En toch zal Bulgarije nooit een westers land worden!! Daarvoor heeft het niet alleen de oudste spirituele traditie van alle Europese volken; het heeft ook een veel te sterke spirituele eigenheid! Omdat Peter Deunov in die traditie geworteld is, mag ik u daar beknopt iets over vertellen.
- Laten we in het kort beginnen bij de voorchristelijke Thraciërs, in feite de naam van een stam die niet ver van het huidige Istanboel woonde. De term Thracië (Thrakia) is afkomstig van de Grieken en betekent etherische ruimte, ook wel firmament. Voor Plato en zijn volgelingen betekende Thrakia “het land van de zuivere leer en de heilige verlichting”. Peter Deunov noemde ze “blaghari”. Het waren uiterst getalenteerde mensen met sterk religieuze en spirituele gevoelens. Ze zijn algemeen bekend gebleven om hun geloof in de onsterfelijkheid (en Orpheus preekte in mysteriediensten hierover). De dood vormde de drempel die de mens scheidde van het eeuwige leven. Daarom weenden en klaagden ze bij de geboorte van een kind en verheugden zij zich wanneer er iemand stierf. Het waren zowel onverschrokken krijgers als subtiele kunstenaars (prachtig goud in hun graven). In een van hun oudste verhalen valt het volgende te lezen: In het begin schiep de tijd het zilveren Wereldei. Daaruit is Phanes – Dionysos gebroken. Man/vrouw is hij, androgyn, en hij draagt de zaden van alle goden en mensen in zich. // Deze Dionysos draagt dus de benaming van de oorspronkelijke goddelijke mens. Na zijn geboorte bestijgt hij als kind de goddelijke troon. Hij wordt door de Titanen gedood, terwijl hij naar zichzelf kijkt in een spiegel. De Titanen verdelen hem in stukken en verslinden hem. Zijn hart ontkomt echter en verblijft in de goddelijke wereld. Uit het goddelijke hart wordt hij opnieuw geboren en hij offert zich nu als lichtkracht om het goddelijk element in de mens, dat deel van hem zelf was en is, in het Lichtrijk terug te roepen. In ieder van ons leeft een aspect van een oorspronkelijke Godmens, van die ene Dionysos. Het Dionysos-mysterie heeft zich later in de geschiedenis geopenbaard als het Christus-mysterie. De bekendste Thracische ingewijde en wijsheidsleraar is Orfeus die we kennen van de mythe waarin hij afdaalt in de onderwereld om zijn gestorven vrouw Euridice uit dit dodenrijk te halen. Orfeus leefde omstreeks 1250 voor Christus, ergens in het gebied waar we het huidige Bulgaarse Rodopi-gebergte – zo rondom de stad Smolyan – situeren. Orfeus had de unieke gave om de mensheid zich door middel van zijn rust brengende muziek (en zang en dans) en leringen uit stormachtige emoties te bevrijden en zo – voor het eerst in de geschiedenis – de rust van een helder bewustzijn te laten ontwikkelen. Het denken ging controle krijgen over de emotie. Daarom wordt Orfeus ook wel eens de “vader van de filosofie” genoemd. Dat is de fundamentele bijdrage van de Thraciërs aan de ontwikkeling van de Europese cultuur.
Juist die Thracische erfenis – de verbinding met muziek, dans en zang – maakt deel uit van het Bulgaarse nationale karakter. Dat is de reden waarom Deunov’s Paneuritmie en zijn liederen en muziek zo’n belangrijke plaats innemen in zijn leer.
Ad de Jong heeft zo’n melodie van Deunov (een ode aan Orfeus) op zijn bajan ingestudeerd en brengt die nu ten gehore.
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
- Dan wil ik nu kort spreken over de beweging van de bogomielen, de door god geliefden zoals de naam letterlijk betekent. Zij vormen een uitzonderlijk verschijnsel in de Europese geschiedenis. Zij kwamen op in Bulgarije in de 9e eeuw en zijn tot halverwege de 15e eeuw in grote delen van Europa actief geweest. Ze vormden religieuze gemeenschappen die absoluut geen kerken waren, ze hadden geen priesters maar werden geleid door ingewijden. Dat waren vaak helderzienden en genezers, die door een transformatieproces hoge vermogens hadden ontwikkeld, de zogeheten pravi krstjani (“ware christenen”). De aan de bogomielen zeer verwante katharen zouden later spreken van parfaits. Ze preekten en organiseerden het leven in de gemeenschappen en genazen de zieken. In feite lieten de bogomielen daarmee de taak van het Bulgaarse volk zien: met de kracht van de Liefde het kwaad in de mens transformeren en daardoor waarachtige menselijke gemeenschappen creëren. Wat in de visie van de bogomielen moest het negatieve niet bestreden worden maar omgevormd, getransformeerd.
Zoals gezegd: de bogomielen vormden geen kerk, een gevleugeld gezegde binnen hun kringen was “de enige ware kerk van Christus zetelt in het hart van de mens.” De bogomielen kregen vaak massale aanhang in tal van landen en dat was niet alleen vanwege hun leer van innerlijke zelf-transformatie die geen kerkelijke autoriteit van node had, nee, het “succes” van de bogomielen zat ’m vooral in de aantrekkingskracht van hun ingewijden, van hun “pravi krstjani” die een toonbeeld waren van onkreukbaarheid, sereniteit, van mededogen en naastenliefde.
Het is hier niet de gelegenheid om uitgebreid op de leer van de bogomielen in te gaan maar één ding wil ik graag noemen: ze hebben als eerste het al lang bestaande gebed het Onze Vader weer doen oplichten en er het stralend middelpunt van hun spirituele beleving van gemaakt. En dat is in allerlei kringen en kerken overgenomen en tot op de dag van vandaag zo ook gebleven. Onze hoofdpersoon van vandaag Peter Deunov heeft zijn versie van het Onze Vader, het “Otche Nash”, ook centraal gesteld en gaf daarbij een veelzeggende uitleg aan de bede “leid ons niet in verzoeking, bekoring”.
Hij legde daarbij zijn volgelingen uit dat die zin betekent: geef ons kennis en wijsheid, zodat we niet door onwetendheid in verzoeking komen. Als u enigszins ervaring heeft met het spirituele pad, dan komt die interpretatie van deze bede u bekend voor. Denk aan bekende uitspraken als: “Mijn volk gaat ten onder door een gebrek aan kennis” of “de grootste zonde der mensheid is onwetendheid”.
Ad speelt nu de muzikale versie van het Otche Nash, de versie van het Onze Vader die door Peter Deunov zelf is gecomponeerd.
De bogomielen zijn hardvochtig verdreven of uitgeroeid in de vijftiende eeuw. Na hen kwam er een periode van vier eeuwen grote duisternis over het Bulgaarse volk: het land was bezet door de Turken. Alles stond stil, geestelijke ontwikkeling stagneerde. In 1878, Peter Deunov was toen veertien jaar, kwam de bevrijding van het Ottomaanse juk. Het leek alsof een kurk van de fles sprong: er volgde een bloeiperiode voor Bulgarije in alle opzichten: de zo geheten Bulgaarse renaissance. En het is geen toeval dat juist in die tijd Peter Deunov opgroeide. U kunt er uitgebreid verder over lezen in ons boek.
Hij noemde zich later een “erfgenaam van de bogomielen” en de Thraciërs zouden doorklinken in zijn muziek, dans en paneuritmie.
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
- Het was voor mij een bijzondere ervaring om de oerversie te schrijven van de levensschets die nu voor ligt. Op het eerste gezicht zou je zeggen dat dit een eenvoudige klus moest zijn voor een ervaren scribent die al vaker over Peter Deunov heeft geschrevenen en die de afgelopen kwart eeuw bijna jaarlijks (soms twee keer per jaar) in het instralingsgebied van Peter Deunov is geweest. Maar eenmaal werkend aan mijn bureau pakte het anders uit. Al schrijvend ervoer ik dat er een speciale kracht voelbaar was die mij verre oversteeg. Dat vroeg om een bijna monastieke ascese. Hoe was dat verschijnsel concreet merkbaar? Een voorbeeld. Ik wilde een bepaalde zin zo en zo optypen. Maar op het moment dat ik Zijn naam gebruik, blijkt de zin ineens een heel ander spoor in te slaan als ik had bedacht. En dat gebeurde herhaaldelijk. Dat vroeg om zoveel toewijding, liefde en eerbied dat zaken als harmonische zinsbouw of mooie woordkeuze er totaal bij in het niet vielen.
- Er was een tweede meer wereldse overweging die mij tot omzichtigheid maande. We hebben hier te doen met de meest markante persoonlijkheid uit de Bulgaarse geschiedenis. Vergeef me deze woorden want de grootheid van Peter Deunov is in feite niet in woorden te vatten. Hij is de trots, ja een stukje identiteit van honderdduizenden Bulgaren. Bij het schrijven voelde ik de mij bekende Bulgaarse vrienden met Argusogen over mijn schouder meelezen. “Wat moet dat met die Nederlander over onze Deunov!”. Zo ongeveer. Daarom heb ik me bij het schrijven regelmatig voorgesteld hoe ik me zou voelen als een onbekende Bulgaar mij als Nederlander precies uit de doeken zou komen doen wat de verdiensten van Willem van Oranje zijn.
- Ontroering! Er waren ook levenspassages die mij diep raakten. Bijvoorbeeld de periode dat hij – nog tamelijk onbekend maar overtuigd van zijn missie voor het Bulgaarse volk – van dorp naar dorp, van stad naar stad trok om zijn volk frenologisch te leren kennen en om het over fundamentele zaken te onderwijzen. Hij leefde toen als een kluizenaar en had ’s avonds genoeg aan een bed, een houten stoel, een glas water, een homp brood en een potje Bulgaarse yoghurt. Wat een geloof, wat een vertrouwen, wat een onbaatzuchtigheid sprak hieruit.
Genoeg hierover. Ik heb u misschien nieuwsgierig gemaakt naar de inleiding van het boek maar ik zou zeggen: leest u die vooral niet, althans niet op de eerste plaats. Benader het boek atypisch. Lees vooral eerst in de hartverwarmende, hoopgevende teksten van Deunov die het hart van het boek uitmaken. Geniet van de unieke beeldtaal en de eenvoud van zijn originele gedachten en u zult merken dat na iedere gelezen pagina als het ware vanzelf een lichtend pad van verheffing voor u wordt uitgerold. Na puta nu svetilinata
U kunt het boek lezen als een van de vele die u hebt gelezen. Dan is het mogelijk interessant, boeiend voor u. Maar u kunt zich er ook voor open stellen, door laten beroeren, ja door laten verontrusten. Dan kunt u ontdekken dat achter vrijwel ieder alinea waarvan u al lezende de woorden wakker roept, een stil appel schuilt:
GA EN MAAK HET WAAR!
