In ‘Liever moe dan lui’ (verschenen eind augustus 2025)  richt Erik Scherder, bekend neuropsycholoog en energieke pleitbezorger van beweging, zich met beleefde urgentie tot een hedendaags maatschappelijk dilemma: gaan we te passief om met ons denken en bewegen? Hij verwoordt onze toestand als een gevoelig evenwicht tussen gemakzucht en vitaliteit.

Scherder noemt AI spottend ‘Afnemende Intelligentie’. Hij stelt dat moderne technologie, inclusief Artifical IntelligenceI, schermen en e-bikes, ons brein en lichaam verleidelijk passief maken. Daartegenover plaatst hij een krachtig maar niet belerend pleidooi: ‘Word moe in plaats van lui!’ – een simpele, daadkrachtige oproep om weer moeite te doen, mentaal én fysiek.

Sterke argumenten die overtuigen

1. Wetenschappelijke onderbouwing
   Scherder slaat niet alleen een idealistische toon aan. Hij baseert zich op actuele wetenschappelijke inzichten. Bewegen stimuleert de doorbloeding van het brein, verhoogt neurotrofines (voedingsstoffen voor neurotransmitters) en bevordert neurogenese (nieuwe hersencellen) in de prefrontale cortex – essentieel voor plannen, aandacht en geheugen .

2. Toegankelijkheid én effectiviteit
   Zijn aanbeveling is niet alleen voor sportfanaten. Een dagelijkse wandeling van een halfuur volstaat al om cognitieve functies te verbeteren. Zelfs 1.500 stappen per dag kunnen al merkbaar verschil maken, terwijl het traditionele idee van 10.000 stappen is achterhaald. Dat laat zien dat kleine inspanningen ook grote impact hebben – een boodschap die veel mensen bereikt.

3. Een moderne visie op neuropsychologie
   Scherder brengt theorie in de praktijk. Hij spreekt over “walking meetings”, het gebruik van de trap in plaats van de lift, en zelfs een hometrainer in het kantoor. Dit laat zien dat dagelijks bewegen niet geforceerd of onrealistisch hoeft te zijn, maar juist goed in ons moderne leven past.

4. Een urgent maatschappelijk appel
   Het boek grijpt in op actuele vraagstukken: we zitten te veel, bewegen te weinig en worden daardoor mentaal en fysiek minder uitgedaagd. Scherder laat zien dat dit niet alleen leidt tot lichamelijke aandoeningen, maar ook tot een verhoging van het risico op cognitieve achteruitgang, psychische vervlakking en dementie.

Scherder schrijft niet alleen met een wetenschappelijke lens, maar toont empathie voor wie het druk heeft of de ‘luiheid’ voelt toeslaan. Hij biedt helder denkbaar advies: kleine dagelijkse keuzes maken het verschil – kies de trap, wandel, daag jezelf uit. Zijn stem is stimulerend, van deskundigheid doordrenkt, maar zonder belerend vingertje.

Voor wie zich afvraagt of inspanning wel nodig is in een tijd waarin alles makkelijker lijkt te gaan, is dit boek een uitnodiging. Uitnodiging om na te blijven denken – niet alleen mét je hoofd, maar ook met je lijf. En dat is tegelijkertijd een uitnodiging tot vitaliteit, mentale scherpte en echte trefzekere actie.

Conclusie

Liever moe dan lui is geen moralistisch manifest, maar een doordacht, mensgericht en onderbouwd pleidooi voor bewuste inspanning. In een wereld waar gemak de norm wordt, biedt Erik Scherder een perspectief dat uitnodigt tot balans, beweegkracht én denkvermogen. Zijn boodschap is helder: kies niet persé de gemakkelijkste weg, maar de weg die vitaliteit en veerkracht behoudt – met kleine, haalbare stappen. Dit boek verdient gelezen, besproken en toegepast te worden, juist omdat het ons niet alleen slimmer, maar ook energieker maakt.

INHOUDSOPGAVE

Inleiding

Deel 1 De wet van de minste geestelijke inspanning (The Law of the Least Mental Effort)

1 We zijn liever lui dan moe
Evolutie
Zipf’s Law
Waarom willen we mentale inspanning vermijden?
Het wordt nu iets onaangenamer…
Willen mensen dan liever helemaal niets doen?
Helemaal niets doen is niet hetzelfde als lui zijn

2 Snel graag!
Wachten
Wachten op de trein
Wachten in een restaurant
Wachten in de polikliniek, of elders in het ziekenhuis
Wachten in de supermarkt
Wachten is moeilijker als je jong bent
Waarom wachten een rotgevoel oproept
We zijn ongeduldig

3 De ‘smartphone’
Ik maak me zorgen
De ‘nieuwe’ telefoon: de smartphone
Wanneer ben je afhankelijk van je telefoon?
Aandacht en concentratie nemen af bij frequent telefoongebruik
Hoe lang hebben we onze aandacht erbij?
Je geheugen zit in je telefoon
Werkgeheugen en probleemoplossend vermogen zijn niet meer nodig
Fomo, phubbing en digitale zombies
Hersenrot (brainrot)

4 Artificial Intelligence (AI) Zwakke (smalle) AI
Gratis lunch of de copilot
Sterke AI
Toepassingen van AI
Al in het onderwijs
Afhankelijk zijn maakt je niet slimmer of handiger
Al en coaching

5 Underuse en disuse
Underuse in het dagelijks leven
Je fiets terugvinden in het fietsenrek van het station
De pen is machtiger dan het toetsenbord
Leer je beter van papier dan van een scherm?
(Negatieve) neuroplasticiteit
Underuse en disuse bij mensen met een hersenaandoening
Traumatisch hersenletsel en een beroerte: progressieve hersenaandoeningen
Disuse

6 Het Flynn-effect
Hoe gaan de hersenen om met mentale/cognitieve inspanning?
Worden we minder slim?
Mild Cognitive Impairment (MCI)
Disclaimer

7 Digitale amnesie en digitale dementie
Digitale amnesie
Hoe kunnen we digitale amnesie voorkomen?
Digitale dementie

8 Kunnen we het tij nog keren?
Moeten we onze hersenen uitdagen om ze gezond te houden?
Een verrijkte omgeving daagt uit!
Hersenreserve en cognitieve reserve
Hoe kunnen we onze cognitieve reserve vergroten?
Trainen om cognitieve reserve te vergroten
Mentale inspanning en dementie
Erik Scherder Huizen (ESH)
Er zijn mensen die ‘mentale inspanning juist fijn vinden
Moeite doen, wel/geen geluksgevoel: hoe werkt dat in de hersenen
Mentale inspanning verhoogt de kwaliteit van leven
De effort-paradox
Mentale of fysieke inspanning
Wat is de conclusie

Deel 2 De wet van de minste lichamelijke inspanning (The Law of the Least Physical Effort)

9 Evolutie
Zuinig omgaan met energie vanwege voortplanting
Bewegen en nadenken gaan samen
We zijn liever lui dan moe
Sporten? Oké, maar niet al te moeilijk
Ziekte wordt thuisbezorgd

10 Lopen is de oudste vorm van transport
Stappentellers
Hoeveel stappen per dag is goed voor je
gezondheid?
Loopsnelheid
Het olifantenpaadje
Erfelijkheid
De Affective-Reflective Theory (ART)
Door oranje fietsen
Stofzuigen
Ziektes die ontstaan door meer comfort
We worden ouder maar ook eerder ziek, dus we lijden langer

11 Kunnen we het tij nog keren? (reprise)
Apps
Ommetjes-app
Computerspelletjes die aanzetten tot bewegen
Sms’jes
Nudging
Op welke school ‘zit’ uw kind?
Bewegen maakt de klas niet drukker, maar juist rustiger
Het zitten onderbreken op school
Het zitten onderbreken op kantoor of thuis
Kunnen we het tij nog keren? (slot)

Dankwoord
Literatuur